Tranh cãi chuyện du khách cho tiền trẻ em khi chụp ảnh ở Hà Giang

Cuối tháng 2, chị Trương Thị Hương (Hà Nội) dừng chân tại dốc Thẩm Mã. Sau khi được ba đứa trẻ địa phương tết tóc và chụp ảnh cùng, chị hỏi chi phí thì nhận được câu trả lời: "Bao nhiêu cũng được, chúng con không đòi đâu". Xúc động trước sự ngoan ngoãn của bọn trẻ, chị Hương rút tờ 100.000 đồng tặng các em và cho hết số đồ ăn vặt mang theo.

"Tôi biết chính quyền yêu cầu không cho tiền, đồ ăn nhưng vẫn làm vì thương bọn nhỏ", chị Hương nói.

Khảo sát của VnExpress ngày 20/3 cho thấy sự chia rẽ rõ rệt trong quan điểm của du khách. Khoảng 36% người được hỏi khẳng định vẫn sẽ cho tiền trẻ em địu hoa; 40% nói "Không" và số còn lại cân nhắc tùy vào thái độ, hoàn cảnh của các em.

 

Độc giả Nguyễn Đức Thành và Minh Hùng - những người từng nhiều lần đến Hà Giang - cho rằng điều kiện sống vùng cao còn quá khó khăn. Việc các em đi địu hoa chụp ảnh cùng khách thay vì lên nương rẫy là một cách mưu sinh nhẹ nhàng hơn.

"Nếu điều kiện sống của các em chưa tốt, tại sao tôi không được phép hỗ trợ?", anh Hùng đặt câu hỏi.

Tuy nhiên, giới làm nghề du lịch và các nhà quản lý lại nhìn thấy một bức tranh tối màu hơn. Anh Nguyễn Văn Tuấn, nhà sáng lập Jasmine Tours Ha Giang, thường xuyên quán triệt tài xế nhắc khách không cho tiền trẻ nhỏ. Theo anh, việc kiếm tiền quá sớm và dễ dàng khiến trẻ em lười lao động và bỏ học.

Thực tế tại dốc Thẩm Mã vào ngày cuối tuần, trẻ em và người già đứng rất đông để chờ khách. Một đứa trẻ có thể thu về khoảng 300.000 đồng/ngày, nhưng phần lớn số tiền này bị bố mẹ thu giữ hoặc có người lớn đứng canh để lấy ngay tại chỗ.

"Nhiều người bảo hình ảnh bọn trẻ ở dốc Thẩm Mã đẹp, tôi chẳng thấy đẹp chút nào," anh Tuấn thẳng thắn.

Tiến sĩ Trịnh Lê Anh, Khoa Du lịch học Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn ĐHQG Hà Nội, cho biết không chụp ảnh cùng trẻ em tại dốc Thẩm Mã trong chuyến đi đầu năm, khẳng định hành vi "chụp ảnh cho tiền" sẽ tạo ra cơ chế khuyến khích trẻ em rời xa trường học, tham gia hoạt động đem lại thu nhập trực tiếp từ khách du lịch.

Theo chuyên gia này, trẻ em hoàn toàn có thể là một phần của hệ sinh thái du lịch nhưng không phải theo cách trực tiếp tạo ra thu nhập trên đường đèo. Thay vào đó, các em nên được tham gia gián tiếp thông qua giáo dục và gia đình, ví dụ được học ngoại ngữ; học kể chuyện văn hóa bản địa hoặc hỗ trợ những hoạt động phù hợp trong mô hình du lịch cộng đồng. Khi trưởng thành, các em có thể trở thành những hướng dẫn viên bản địa rất giá trị.

Quan trọng hơn, vai trò của quản lý nhà nước và chính quyền địa phương là thiết lập những nguyên tắc rõ ràng như không để trẻ em tham gia vào các hoạt động mang tính thương mại tại điểm du lịch, đồng thời tạo ra sinh kế thay thế cho gia đình.

Đồng quan điểm, ông Hoàng Xuân Đôn, Trưởng ban quản lý Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn, nói việc trẻ em cần có nhận thức tốt về giá trị lao động cần được người lớn giáo dục bài bản với sự tham gia đầy đủ của các tổ chức xã hội, chính quyền.

Tỉnh Hà Giang cũ và Tuyên Quang hiện tại đều nỗ lực trong công tác giáo dục kiến thức và văn hóa, tổ chức nhiều chương trình để đưa kiến thức văn hóa bản địa, cách phát triển kinh tế du lịch bền vững vào trường học.

Với số lượng trường học và học sinh rất lớn của vùng - trên 150 trường và hàng chục nghìn học sinh các cấp - ông Đôn đánh giá nhiệm vụ này có những kết quả đáng khích lệ khi ngày càng có nhiều thế hệ học sinh trưởng thành, ra xã hội lao động sản xuất, khẳng định vị thế chủ nhân của vùng di sản.

"Vẫn còn những bất cập cần giải quyết nhưng chúng tôi đều nỗ lực để các em dành tối đa thời gian cho học tập thay vì trực tiếp đi kiếm tiền", ông Đôn nói.

Trong khi đó, đại diện UBND xã Phố Bảng, đơn vị quản lý dốc Thẩm Mã, nhấn mạnh khách du lịch cần tuân thủ việc không cho tiền, quà trẻ em, qua đó gián tiếp tạo ra một nhóm người lười lao động, trở thành gánh nặng xã hội. Nếu có lòng hảo tâm, đại diện đơn vị cho biết du khách có thể liên hệ với chính quyền xã để được giới thiệu các điểm trường hoặc liên hệ trực tiếp với các trường học.

"Đó mới là cách động viên các cháu siêng năng học tập, thoát nghèo", đại diện UBND xã Phố Bảng nói.

Tại phố cổ Đồng Văn, mỗi tối, cán bộ văn hóa Sùng Mạnh Hùng lại tổ chức những đêm giao lưu giữa người dân, du khách trong và ngoài nước. Anh Hùng có một đội gồm các em nhỏ đóng vai trò hỗ trợ, tạo không khí vui vẻ để du khách cùng tham gia.

Theo anh Hùng, các em nhỏ cũng có thể tham gia đóng góp vào hoạt động quảng bá, phát triển du lịch dưới sự giám sát chặt chẽ. Các em tham gia đều nhận được một khoản kinh phí nhỏ vừa đủ để trang trải học tập, hỗ trợ gia đình.

Điều này giúp các em tự tin, hiểu và yêu hơn bản sắc văn hóa dân tộc. Ngoài trường học, anh Hùng thấy các em cũng cần được rèn luyện kỹ năng sống, giao tiếp với du khách trong bối cảnh Hà Giang đang dần trở thành điểm nóng du lịch.

Hoài Anh