Thông tư 29 của Bộ Giáo dục và Đào tạo có hiệu lực từ tháng 2/2025 với nhiều quy định chặt chẽ. Giáo viên bị cấm thu tiền dạy với học sinh lớp mình. Các trường chỉ được dạy thêm miễn phí, với nhóm chưa đạt, học sinh giỏi hoặc cuối cấp tự nguyện ôn thi.
Bộ cho biết quan điểm là hướng tới không có học thêm, dạy thêm trong trường, ngăn chặn tình trạng thầy cô ép học trò học thêm.
Nhiều chuyên gia đánh giá sau một năm được áp dụng, Thông tư 29 mang đến một số kết quả tích cực, như giảm hiện tượng dạy thêm tràn lan, tách lợi ích kinh tế với việc giảng dạy của giáo viên, tạo ra cơ chế quản lý mới.
Về phía phụ huynh, quy định này cũng giúp các gia đình không phải e dè chuyện không đi học thêm giáo viên dạy ở trường.
Tuy nhiên, đó chỉ là "bề nổi của tảng băng chìm", theo PGS. TS Đặng Thị Thanh Huyền, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Khoa học Quản lý Giáo dục, Học viện Quản lý giáo dục. Thực tế, thị trường này không hề thu hẹp mà chỉ biến đổi từ dạng này sang hình thức khác, giáo viên này sang giáo viên khác.
Thầy Hùng, Phó hiệu trưởng một trường THPT ở TP HCM, đồng tình: "Chính sách chưa chạm gốc rễ vấn đề".
Các nhà giáo cho rằng nhu cầu học thêm lớn xuất phát từ ba lý do chính. Một là áp lực thi cử, tâm lý cạnh tranh trong tuyển sinh. "Ai cũng muốn học thêm" để không bị điểm kém hay tụt lại phía sau.
Hai là thời lượng chương trình trên lớp chỉ đủ để giáo viên "điểm qua kiến thức căn bản", theo thầy Hùng. Thầy thấy rằng nhiều học sinh trung bình, yếu không kịp hiểu bài, còn học sinh muốn thi nâng cao, trường chuyên phải đi học thêm.
Ba là kỹ năng tự học của học sinh còn kém, nên phải phụ thuộc việc học thêm. PGS. TS Trần Thành Nam, Phó hiệu trưởng trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, thấy đây là nguyên nhân then chốt.
Trong khi nhu cầu còn lớn, quy định siết dạy thêm khiến việc này dịch chuyển từ nhà trường ra thị trường. Như ở Hà Nội, lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo cuối năm ngoái cho biết thủ đô có khoảng 15.000 trung tâm dạy thêm, "tăng mạnh" sau khi Thông tư 29 có hiệu lực.
Sự bùng nổ này dẫn đến hai hệ quả, theo bà Huyền. Một là phụ huynh phải chịu chi phí lớn khi đưa con từ trường ra bên ngoài học thêm, tức giá cả phụ thuộc vào cung - cầu. Khi đó, học sinh trong gia đình có điều kiện không ảnh hưởng nhiều nhưng nhóm khó khăn lại giảm cơ hội.
"Điều này làm gia tăng bất bình đẳng, tư nhân hóa cơ hội học tập của học sinh", bà Huyền nhìn nhận.
Hệ quả thứ hai là quản lý khó khăn hơn. Nếu dạy thêm trong trường, các nhà trường ít nhất phải báo cáo. Còn khi dịch chuyển ra thị trường, việc quản lý trở nên phân tán, nhiều trường hợp "lách luật", tạo ra "vùng xám" trong quản lý.
Thí sinh TP HCM thi tốt nghiệp THPT 2025. Ảnh: Quỳnh Trần
Nhiều phụ huynh và nhà trường cũng phản ánh hoạt động dạy thêm rơi vào tình trạng "bình mới rượu cũ".
Chị Thu, sống tại Hà Nội, cho biết mất 1,5 triệu đồng một tháng cho con học thêm 12 buổi ở trung tâm, trong khi chỉ mất khoảng 600.000 đồng nếu học ở trường. Chưa kể, những giáo viên dạy ở trung tâm cũng là thầy cô trên trường, chỉ "đối chéo cánh" để phù hợp với quy định không được dạy có thu tiền với học sinh trên lớp.
"Con vẫn học giáo viên trong trường, địa điểm cách chẳng bao xa, cơ sở vật chất không tốt hơn, kiến thức vẫn vậy, nhưng tiền lại gấp đôi", chị Thu nói.
Khảo sát tại một số khu vực ở Hà Nội, Phú Thọ, Ninh Bình, TP HCM cho thấy chi phí học thêm ở ngoài trường thường cao hơn 2-4 lần, với cùng sĩ số lớp, thời lượng.
Tại buổi cho ý kiến về báo cáo dân nguyện của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đầu tháng này, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cũng nhận định việc phụ huynh phải tốn nhiều tiền hơn khi con không được học thêm trong trường. Ngoài học phí, bà cho rằng phụ huynh và giáo viên đều bị phát sinh thêm chi phí đưa đón, đi lại.
Để giải quyết "gốc rễ" của hoạt động dạy thêm, bà Huyền đề xuất cho phép dạy thêm trong trường, nhưng quản lý minh bạch, chặt chẽ kèm chế tài xử phạt nghiêm khắc. Trường phải đăng ký, chịu giới hạn học phí, số tiết dạy thêm, đánh giá giờ dạy chính khóa của giáo viên để đảm bảo chất lượng giáo dục ở mức cơ bản...
Thầy Hùng thấy quy định của Bộ cấm nhiều thứ, nhưng chế tài xử phạt lại hạn chế. Chẳng hạn, nếu phát hiện giáo viên dạy thêm học sinh của mình, trường chỉ được cảnh cáo hoặc khiến trách giáo viên - mức nhẹ, nên thiếu tính răn đe.
Về lâu dài, ông Trần Thành Nam thấy rằng ngành giáo dục cần làm tốt được ba việc: đổi mới thi cử, đào tạo được những thế hệ giáo viên có phẩm chất tốt, học sinh có kỹ năng và tinh thần tự học. Đây đều là những mục tiêu phải thực hiện trong nhiều năm, nhưng có thể tác động tới bản chất của hoạt động dạy thêm, học thêm.
"Quản lý dạy thêm, học thêm suy cho cùng là quản lý con người, nên phải thay đổi từ cách đào tạo", ông nói.
Thanh Hằng - Tâm Lệ
