Chuyển đổi xe điện là một vấn đề trọng tâm trong chuyển dịch năng lượng và tăng trưởng xanh. Cuộc chuyển đổi này được quan tâm nhiều hơn những ngày này, khi xung đột quân sự tại Trung Đông tác động mạnh lên thị trường năng lượng toàn cầu.
Chia sẻ tại tọa đàm "Xe điện: Lời giải cho "bài toán" năng lượng và phát triển bền vững" do Báo Công Thương tổ chức ngày 20/3, TS Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh, nhận định loại phương tiện này đóng góp một phần tích cực. Tuy nhiên, vấn đề an ninh năng lượng cần được nhìn nhận toàn diện hơn.
Ông thành nói an ninh năng lượng cần gắn với ba yếu tố: đủ, ổn định và bền vững với nguồn năng lượng sơ cấp (xăng, dầu, than đá) và thứ cấp (điện). Việc chuyển sang xe điện giúp giảm tiêu thụ xăng, dầu, nhưng làm tăng năng lượng thứ cấp. Tức là, để tính chính xác, việc chuyển đổi này cần cộng thêm nhu cầu về công nghệ, giá thành của tổ hợp năng lượng sơ cấp cần thiết phục vụ sản xuất điện sạc.
TS Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh, chia sẻ tại sự kiện, ngày 20/3. Ảnh: Báo Công Thương
Bên cạnh đó, phát thải của xe điện gắn bó mật thiết với nguồn điện. Loại phương tiện này sẽ góp phần giảm thải nếu nguồn điện sử dụng là năng lượng sạch. Ngược lại, nếu điện vẫn được sản xuất từ than đá, dầu khí, việc sử dụng xe điện cơ bản chỉ là "chuyển phát thải từ khu vực này sang khu vực khác".
"Xe điện có đóng góp nhất định, nhưng không phải là lời giải duy nhất cho an ninh năng lượng", ông Thành cho biết. Bài toán này cần được tiếp cận một cách tổng thể, gắn với toàn bộ hệ thống năng lượng và mục tiêu phát triển bền vững.
Với riêng xe điện, ông Thành khuyến nghị ngành này cần được nhìn rộng hơn một ngành ôtô điện đơn lẻ. Đây là lĩnh vực tổng hợp đòi hỏi nhiều công nghệ, kỹ thuật và quy trình sản xuất khác nhau, có thể xem là biểu tượng phản ánh trình độ phát triển công nghệ của một quốc gia. Với Việt Nam, lĩnh vực này mang ý nghĩa quan trọng trong tự chủ công nghệ, gồm nhiều công nghệ lõi như vật liệu, cơ khí chính xác, công nghệ pin, xử lý chất thải sau chu kỳ sản xuất, tiêu dùng.
Đồng tình với ý kiến trên, ông Phạm Văn Quân, Phó cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương), nói theo quan điểm của Bộ, xe điện không chỉ đơn thuần là một phương tiện hay thiết bị, mà là một ngành công nghiệp mới. Do đó, cần chuẩn bị đồng bộ về hạ tầng, hành lang pháp lý và thể chế để có thể vận hành, phát triển ngành công nghiệp này một cách hiệu quả.
Ngành này cũng đã có một số thành tựu nhất định. Xét về tỷ lệ nội địa hóa, theo Bộ Công Thương, tỷ lệ này tại VinFast đạt khoảng 60%, tính đến năm 2025. Thời gian tới, nếu nhà máy sản xuất pin tại Hà Tĩnh hoàn thiện và đi vào vận hành, tỷ lệ trên có thể nâng lên khoảng 80%. Ông Quân cũng nêu một thực tế là một số doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực ôtô chỉ nội địa hóa ở mức 10-15% với nhiều dòng xe, chưa đạt được 40% như họ cam kết.
Đối với lĩnh vực pin lưu trữ, hiện nay VinFast cũng đang triển khai các dự án đầu tư mới, kỳ vọng nâng tỷ lệ nội địa hóa lên 80-90%. "Về năng lực công nghệ, có thể khẳng định Việt Nam đã từng bước làm chủ được các công nghệ cốt lõi như động cơ và pin - những thành phần quan trọng nhất của xe điện", ông Quân nói.
Liên quan đến pin xe điện sau sử dụng, Phó cục trưởng Cục Công nghiệp nói loại pin này có độ bền cao, vòng đời khoảng 10-20 năm. Khi dung lượng pin giảm còn khoảng 70% có thể thay thế bằng pin mới, còn pin cũ tiếp tục được tận dụng cho mục đích lưu trữ năng lượng (BESS). Như vậy, vòng đời tổng thể của pin có thể kéo dài tới khoảng 40 năm. Tuy nhiên, ông Quân đề xuất quy định về tái chế cần được xây dựng ngay tại thời điểm này, bởi ngành công nghiệp xe điện đang phát triển nhanh chóng.
Bên cạnh đó, Bộ Công Thương xác định các công nghệ liên quan đến năng lượng tái tạo, pin lưu trữ là công nghệ chiến lược, cần ưu tiên phát triển trong giai đoạn tới. Trên cơ sở đó, các chính sách ưu đãi cũng đang được hoàn thiện theo hướng thúc đẩy hình thành và phát triển chuỗi cung ứng trong nước.
Một trong những tiêu chí đáng chú ý là các doanh nghiệp FDI muốn hưởng ưu đãi trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ phải có sự tham gia của ít nhất một doanh nghiệp Việt trong chuỗi cung ứng. Đồng thời, các sản phẩm được hưởng ưu đãi phải có hàm lượng khoa học - công nghệ nhất định, thay vì chỉ dừng ở lắp ráp đơn thuần.
Bộ này đang xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn liên quan đến thiết bị trụ, trạm sạc và pin sạc. Đến cuối năm 2025, liên Bộ Công Thương và Khoa học & Công nghệ đã xây dựng được 18 tiêu chuẩn, quy chuẩn. Mới đây, Thủ tướng yêu cầu Bộ đến quý III phải hoàn thiện toàn bộ hệ thống pháp lý này.
Thủy Trương
